شاخص کل بورس تهران چیست؟ رکوردها از ۱۰ هزار تا ۸ میلیون واحد

شاخص کل بورس تهران (TEDPIX) روند قیمت و سود نقدی نمادهای بورس تهران را در قالب یک عدد خلاصه می‌کند. در زمان نگارش، شاخص کل در بستهٔ ۲۵ مهر ۱۴۰۵ با ۸٬۲۶۵٬۱۵۵٫۶ واحد بسته شد و بالاترین بستهٔ سابقهٔ TSETMC، یعنی ۸٬۴۶۰٬۴۹۶٫۸ واحد، در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ ثبت شده است. جدول‌ها و محاسبه‌های این نوشته تا بستهٔ ۲۲ مهر ۱۴۰۵ را پوشش می‌دهند.

در ادامه تعریف رسمی شاخص، منطق کلی محاسبه، سال پایه و جدول رکوردها را می‌بینید؛ جدول، نخستین بستهٔ بالای هر مرز را از ۱۰ هزار تا ۸ میلیون واحد نشان می‌دهد. این نوشته توصیف است، نه توصیه و نه پیش‌بینی.

شاخص کل بورس تهران چیست؟

شاخص عددی است که حرکت مجموعه‌ای از نمادها را در یک عدد خلاصه می‌کند تا برای دیدن وضعیت کلی بازار لازم نباشد سراغ تک‌تک نمادها بروید. تعریف رسمی هم همین است: «مقررات اجرایی نحوهٔ تغییر در شاخص‌های بورس و یا تعریف شاخص‌های جدید» (مصوب ۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۷ شورای عالی بورس و اوراق بهادار، در سامانهٔ قوانین و مقررات سازمان بورس) شاخص را «نماگری» (یعنی ابزاری نمایانگر) می‌داند که روند عمومی تغییرات قیمت یا بازدهی بازار یا مجموعه‌ای از اوراق بهادار را در طول زمان نشان می‌دهد.

TEDPIX یعنی چه؟

بولتن ماهانهٔ انگلیسی خود بورس تهران (نسخهٔ فروردین/اردیبهشت ۱۳۹۲ و نسخهٔ دسامبر ۲۰۲۴، هر دو در Mondo Visione) نام TEDPIX را «TSE Dividend & Price Index» نوشته است. مقدارهای TEDPIX در این دو بولتن (۴۳٬۹۹۴٫۳ در ۳۰ آوریل ۲۰۱۳ و ۲٬۷۵۹٬۴۲۲ در دسامبر ۲۰۲۴) با بستهٔ «شاخص کل» در سابقهٔ TSETMC در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۲ (۴۳٬۹۹۴٫۳) و ۱۱ دی ۱۴۰۳ (۲٬۷۵۹٬۴۲۱٫۶) یکی است؛ یعنی «شاخص کل» TSETMC همان TEDPIX است و در بولتن بورس تهران شاخص قیمت و سود نقدی نامیده می‌شود، نه شاخصی که فقط قیمت را نشان دهد. این نام را از همین بولتن‌ها گرفته‌ایم، نه از متن رسمی فارسی.

در TSETMC شاخص دیگری با نام «قیمت (وزنی-ارزشی)» هم هست که از همان روز و با همان عدد (۱۴ آذر ۱۳۸۷، ۹٬۲۴۸٫۹) شروع می‌شود. در ۲۲ مهر ۱۴۰۵ این شاخص ۱٬۳۹۲٬۹۳۲٫۶ و شاخص کل ۸٬۴۲۵٬۷۲۵ بود؛ یعنی شاخص کل حدود ۶٫۰۵ برابر شاخص قیمت شده است. این فاصله با سود نقدیِ لحاظ‌شده در TEDPIX سازگار است، اما چون متن رسمی فرمول را نیافتیم، آن را فقط یک مشاهده می‌دانیم، نه توضیح رسمی.

دو نکتهٔ نام‌گذاری برای جست‌وجو:

• بانک مرکزی همین سری را «TEPIX» (شاخص قیمت بورس تهران) می‌نامد؛ این نام با «قیمت و سود نقدی» نمی‌خواند و تفاوت را از منبع رسمی روشن نکردیم.
• در جدول‌های شاخص قیمت مصرف‌کنندهٔ مرکز آمار (CPI)، «شاخص کل» به قیمت کالاها و خدمات مربوط است، نه به بورس.

در ۲۵ مهر ۱۴۰۵ بخش «شرکت‌های موجود در شاخص» صفحهٔ شاخص کل در TSETMC ۴۰۴ نماد را فهرست می‌کرد؛ این شمارش نماد است، نه شرکت. تفاوت نماد، شرکت و کد معاملاتی را در «بازار سرمایه ایران در اعداد» توضیح داده‌ایم.

شاخص کل تنها شاخص بازار نیست: در ۲۵ مهر ۱۴۰۵ فهرست شاخص‌های TSETMC برای بورس تهران ۵۷ ردیف (از جمله شاخص صنعت‌ها، «آزاد شناور»، «بازار اول» و «بازار دوم»، «۳۰ شرکت بزرگ» و «شاخص کل (هم‌وزن)») و برای فرابورس ۱۴ ردیف داشت. پایهٔ هر شاخص فرق می‌کند و عددهایشان را نمی‌توان مستقیم با هم مقایسه کرد.

شاخص کل بورس چگونه محاسبه می‌شود؟

شاخص‌های ارزش‌محور مثل TOPIX در ژاپن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد: ارزش بازار جاری مجموعهٔ نمادها تقسیم بر ارزش بازار پایه، ضرب در عدد پایه. فرمول دقیق TEDPIX را پیدا نکردیم (سایت بورس تهران هنگام تهیهٔ این نوشته برای ما باز نمی‌شد)؛ آنچه در ادامه می‌خوانید منطق عمومی است، نه فرمول رسمی.

فرمول کلی شاخص‌های ارزش‌محور

طبق «Index Calculation Guidebook» گروه بورس ژاپن (JPX، ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵؛ ترجمهٔ مرجع انگلیسی، نه ترجمهٔ رسمی)، ارزش بازار جاری مجموع حاصل‌ضرب «تعداد سهم قابل‌احتساب هر شرکت» در قیمت آن است؛ این تعداد در راهنما برابر کل سهام ضرب در ضریب سهام شناور آزاد و ضریب تعدیل سقف است. ارزش بازار پایه هم برای رویدادهایی مثل افزایش سرمایه یا تغییر اعضا تعدیل می‌شود تا عدد شاخص به‌خاطر چیزی جز تغییر قیمت‌ها جابه‌جا نشود. این توضیح عمومی است و فرمول TEDPIX نیست؛ TEDPIX، طبق نامش، سود نقدی را هم در نظر می‌گیرد. سود نقدی چطور تصویب و پرداخت می‌شود و چرا قیمت سهم پس از مجمع تعدیل می‌شود، در «مجمع و سود نقدی» آمده است.

یک مثال با دو شرکت فرضی (عددها ساختگی و بدون واحدند):

• شرکت فرضی الف: ارزش بازار از ۹۰۰ به ۹۴۵ می‌رسد (۵ درصد افزایش).
• شرکت فرضی ب: ارزش بازار از ۱۰۰ به ۹۰ می‌رسد (۱۰ درصد کاهش).
• مجموع: از ۱٬۰۰۰ به ۱٬۰۳۵؛ اگر شاخص در روز مبنا ۱۰۰ باشد، روز بعد ۱۰۳٫۵ می‌شود (۳٫۵ درصد افزایش).

میانگین ساده دو تغییر ۲٫۵ درصد کاهش است، اما شاخص ۳٫۵ درصد بالا رفته، چون شرکت بزرگ‌تر وزن بیشتری دارد. اگر شرکت فرضی ب افزایش سرمایه کند، ارزش بازارش بدون هیچ تغییری در قیمت بالا می‌رود؛ برای همین ارزش پایه هم همان‌قدر تعدیل می‌شود.

وزن نمادهای بزرگ در یک روز واقعی

در صفحهٔ «اثر نمادها بر شاخص» TSETMC برای ۲۵ مهر ۱۴۰۵ (پس از پایان معاملات)، ۳۶۱ نماد فهرست شده بود و ۲۹۳ تای آن‌ها اثر منفی داشتند. اثر بزرگ‌ترین نماد حدود ۳۰ درصد از کاهش آن روز بود و ده نمادِ پراثر روی هم حدود ۵۳ درصد از مجموع اثرهای مطلق را داشتند (محاسبهٔ ما؛ نام نمادها را نمی‌آوریم). این ۳۶۱ نماد با ۴۰۴ نمادِ فهرست بالا یکی نیست و دلیل تفاوت را نمی‌دانیم. نتیجه: حرکت شاخص ارزش‌محور میانگین وزنی است، نه ساده؛ پس آن را «میانگین تغییر همهٔ سهم‌ها» نخوانید.

چه کسی شاخص را تغییر می‌دهد و چه نهادی بر آن نظارت می‌کند؟

طبق همان مقررات ۱۳۸۷:

• تغییر شاخص یا تعریف شاخص تازه با درخواست هیئت‌مدیرهٔ بورس و گزارش توجیهی (شامل روابط ریاضی و محاسبهٔ آزمایشی دست‌کم سه‌ماهه) به سازمان بورس می‌رسد؛
• «کمیتهٔ شاخص» آن را بررسی می‌کند و تصمیم نهایی با شورای عالی بورس است؛
• تغییر باید دست‌کم ۱۵ روز پیش از اجرا اطلاع‌رسانی شود؛
• سازمان بورس بر درستی محاسبه نظارت می‌کند و اگر اشکالی پیدا شود، بورس باید ظرف ۷۲ ساعت آن را اصلاح کند.

این‌ها فقط متن مقررات‌اند؛ دربارهٔ اجرای عملی نظارت ادعایی نداریم.

سال پایهٔ شاخص کل بورس و آغاز سابقهٔ آن

سال پایه ۱۳۶۹

بانک مرکزی در جدول «Tehran Stock Exchange (TSE) Activities» در نسخهٔ انگلیسی نشریهٔ «Economic Trends / Key Economic Indicators» (شمارهٔ ۸۷، فصل چهارم ۱۳۹۵) شاخص قیمت پایان دوره را با پایهٔ «۱۳۶۹=۱۰۰» آورده است. ستون نخست آن (TEPIX) برای پایان ۱۳۹۲، ۱۳۹۳ و ۱۳۹۵ برابر ۷۹٬۰۱۵٫۴، ۶۲٬۵۳۱٫۸ و ۷۷٬۲۳۰٫۰ است و با شاخص کل در سابقهٔ TSETMC در همان روزها یکسان است. در آن جدول فقط سال پایه آمده، نه روز و ماه یا فرمول. در برخی صفحه‌های غیررسمی تاریخ دقیق‌تری برای مبنا نوشته شده است؛ آن را در منبع رسمی ندیدیم و تأیید نکردیم.

سابقهٔ منتشرشده از کجا شروع می‌شود؟

سابقهٔ «شاخص کل» در TSETMC از ۱۴ آذر ۱۳۸۷ (۴ دسامبر ۲۰۰۸) با ۹٬۲۴۸٫۹ واحد آغاز می‌شود و تا بستهٔ ۲۲ مهر ۱۴۰۵ در مجموع ۴٬۳۰۶ ردیف روزانه دارد؛ این ردیف‌ها روزهای بدون معامله را هم شامل‌اند و شمار روزهای معاملاتی نیستند. دلیل انتخاب این تاریخ را در منبع رسمی نیافتیم. به گزارش همشهری آنلاین (۱۱ مرداد ۱۳۸۸)، روش محاسبهٔ شاخص بورس تهران «از ابتدای امسال» (۱۳۸۸) تغییر کرده و پایهٔ عددی شاخص جدید همان عددی بود که شاخص قیمت در روزهای پایانی سال قبل نشان می‌داد (حدود ۹ هزار واحد). این گزارش از آذر ۱۳۸۷ نام نمی‌برد، منبعش خبری است و سند رسمی تغییر را پیدا نکردیم؛ پس رابطهٔ آن با آغاز این سابقه را نمی‌دانیم.

عددهای پیش از این تاریخ در «راهنمای آشنایی با بورس اوراق بهادار تهران» (سایت سازمان بورس، ۱۳۹۷) آمده‌اند: ۱۳٬۰۰۰ واحد در نیمهٔ اول ۱۳۸۳ و بیش از ۱۲٬۰۰۰ واحد در تابستان ۱۳۸۷. راهنما روش محاسبهٔ این عددها را نمی‌گوید. همان راهنما می‌نویسد شاخص در ۱۳۸۷ به زیر ۸٬۰۰۰ و در ۱۳۸۸ به بیش از ۱۲٬۰۰۰ واحد رسید؛ این دو با سابقهٔ TSETMC (بستهٔ پایان ۱۳۸۷: ۷٬۹۶۶٫۵؛ پایان ۱۳۸۸: ۱۲٬۵۳۶٫۷) هم‌خوان است؛ اما دربارهٔ قابل‌مقایسه بودن عددهای ۱۳۸۳ و تابستان ۱۳۸۷ با این سری اطلاعی نداریم. برای تاریخچهٔ خود بورس تهران از ۱۳۴۶، «قدیمی‌ترین بورس جهان کجاست؟ از بروژ و آمستردام تا بورس تهران» را بخوانید.

رکورد تاریخی شاخص کل بورس: نخستین بستهٔ بالای هر مرز

معیار جدول بستهٔ روز است: نخستین روزی که مقدار شاخص در پایان روز برابر یا بالاتر از مرز بود، نه بیشترین مقدار درون‌روزی.

مأخذ: سابقهٔ شاخص کل در TSETMC، محاسبهٔ ما، تا بستهٔ ۲۲ مهر ۱۴۰۵. مرزها از نظر نسبت یکسان نیستند (مثلاً ۱ میلیون دو برابر ۵۰۰ هزار است، اما ۸ میلیون حدود ۱۴ درصد بالاتر از ۷ میلیون)، پس فاصلهٔ زمانی بین ردیف‌ها قابل‌مقایسه نیست.

بالاترین بستهٔ سابقه ۸٬۴۶۰٬۴۹۶٫۸ در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ (سه‌شنبه ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶) است؛ بستهٔ ۲۲ مهر ۸٬۴۲۵٬۷۲۵٫۰ بود. این عددها با هر بستهٔ تازه کهنه می‌شوند و تاریخشان کنارشان آمده است.

شاخص کل بورس در سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰: اوج، کف و تاریخ‌ها

این بخش فقط عدد و تاریخ از سابقهٔ شاخص (بستهٔ روزانه) است؛ برای این تغییرها علتی نمی‌آوریم.

• پایان ۱۳۹۸ (۲۸ اسفند ۱۳۹۸): ۵۱۲٬۹۰۰٫۵.
• بالاترین بستهٔ آن دوره: ۲٬۰۷۸٬۵۴۶٫۸ در ۱۹ مرداد ۱۳۹۹ (یکشنبه ۹ اوت ۲۰۲۰)، حدود ۴٫۰۵ برابر پایان ۱۳۹۸.
• ۲۶ مرداد ۱۳۹۹: ۱٬۸۱۳٬۵۶۵٫۷ (۴٫۷۱ درصد کمتر از بستهٔ روز قبل).
• کمترین بستهٔ پس از اوج: ۱٬۰۹۵٬۶۹۷٫۷ در ۳ خرداد ۱۴۰۰ (۲۴ مه ۲۰۲۱)؛ ۴۷٫۳ درصد پایین‌تر از بستهٔ اوج و ۲۸۸ روز پس از آن.
• پایان ۱۳۹۹: ۱٬۳۰۷٬۷۰۷٫۱؛ پایان ۱۴۰۰: ۱٬۳۶۷٬۲۵۰٫۳.
• نخستین بستهٔ بالاتر از بستهٔ اوج: ۲٬۰۷۸٬۷۱۲٫۳ در ۹ فروردین ۱۴۰۲ (۲۹ مارس ۲۰۲۳)، ۹۶۲ روز پس از اوج؛ این مقایسه اسمی است و تورم را در بر نمی‌گیرد.

سه کاهش بزرگ در سابقهٔ منتشرشده

این کاهش‌ها فقط به یک دوره محدود نیستند: بر پایهٔ بستهٔ روزانه، در سابقه سه دورهٔ کاهش دست‌کم ۲۵ درصدی از قله تا کف دیده می‌شود:

• قلهٔ ۱۵ دی ۱۳۹۲ (۸۹٬۵۰۱) تا کف ۱۲ مهر ۱۳۹۴ (۶۱٬۱۶۴): ۳۱٫۷ درصد کاهش؛
• قلهٔ ۱۹ مرداد ۱۳۹۹ (۲٬۰۷۸٬۵۴۶٫۸) تا کف ۳ خرداد ۱۴۰۰ (۱٬۰۹۵٬۶۹۷٫۷): ۴۷٫۳ درصد کاهش؛
• قلهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۳٬۲۵۲٬۲۱۹) تا کف ۸ شهریور ۱۴۰۴ (۲٬۳۹۵٬۶۹۵): ۲۶٫۳ درصد کاهش.

شاخص در «دورهٔ توقف بازار» (اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵)

آخرین مقدار تازهٔ شاخص پیش از این دوره ۳٬۷۱۳٬۹۵۵٫۹ در ۶ اسفند ۱۴۰۴ (چهارشنبه ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶) بود. در سابقهٔ TSETMC از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ همین عدد در ۵۰ ردیف تکرار شده است؛ این ردیف‌ها را باید «بدون مقدار تازه» خواند، نه نشانهٔ بالا یا پایین رفتن. در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ (سه‌شنبه ۱۹ مه ۲۰۲۶) شاخص ۳٬۷۱۶٬۴۷۸٫۰ بسته شد (۰٫۰۷ درصد بالاتر از عدد تکرارشده).

اطلاعیه‌های منتشرشده در TSETMC چنین می‌گویند:

• ۹ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۴۱: شرکت فرابورس ایران اطلاعیه‌ای با عنوان «عدم تأیید تمامی معاملات در بازار فرابورس ایران» منتشر کرد؛ تمامی معاملات بازارهای فرابورس در آن روز (شنبه) تأیید نشد.
• ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ و ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵: به استناد اطلاعیهٔ سازمان بورس، معاملات اوراق با درآمد ثابت و صندوق‌های آن‌ها با ساعت محدود برقرار شد (فرابورس ۱۰:۰۰ تا ۱۲:۰۰ از ۱۷ اسفند؛ بورس تهران ۰۹:۰۰ تا ۱۵:۰۰ از ۱۲ اردیبهشت).
• ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵: فرابورس (ساعت ۰۸:۳۷) و معاونت عملیات بازار بورس تهران (ساعت ۱۳:۰۲) بازگشایی بازار سهام و ابزارهای مرتبط را از سه‌شنبه ۲۹ اردیبهشت اعلام کردند؛ اطلاعیهٔ بورس تهران از «بازار سهام، سرمایه‌گذاری حرفه‌ای، صندوق‌های سرمایه‌گذاری سهامی و مختلط و مشتقات آن‌ها» نام می‌برد. ساعت جلسه تا ۵ خرداد ۱۴۰۵ از ۸:۴۵ تا ۱۳:۳۰ بود و مرحلهٔ معاملات پایانی (TAL) تا آن تاریخ برگزار نمی‌شد.

عبارت «دورهٔ توقف بازار» در اطلاعیه‌های ۲۷ و ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ به کار رفته است. در ۱۷۶ اطلاعیهٔ منتخب از بخش پیام‌های TSETMC (۶ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ اطلاعیه‌های مربوط به وضعیت بازار، تأیید معاملات و بازگشایی، از میان حدود ۴٬۹۰۰ پیام در این بازه) متنی دربارهٔ علت توقف نیافتیم؛ فقط تاریخ بازگشایی، ساعت جلسه و تکلیف قراردادهای مشتقهٔ منقضی‌شده آمده است. نبودِ علت در این اطلاعیه‌ها به این معنا نیست که در منابع دیگر هم ذکر نشده است؛ ما علتی حدس نمی‌زنیم. توقف کل بازار با توقف یک نماد فرق دارد؛ دربارهٔ دومی در «دامنهٔ نوسان بورس چیست و چند درصد است؟» نوشته‌ایم.

بزرگ‌ترین تغییرهای یک‌روزهٔ شاخص کل: واحد یا درصد؟

بزرگ‌ترین سه کاهش و سه افزایش یک‌روزهٔ شاخص کل بر پایهٔ درصد، در سابقهٔ TSETMC تا ۲۲ مهر ۱۴۰۵ (بستهٔ هر روز نسبت به بستهٔ روز قبل):

عددها از سابقهٔ منتشرشدهٔ TSETMC آمده‌اند و علت هیچ‌کدام را بررسی نکرده‌ایم.

بر حسب «واحد» تصویر فرق می‌کند: تا بستهٔ ۲۲ مهر ۱۴۰۵ بزرگ‌ترین کاهش واحدی ۱۵۷٬۰۱۴ واحد (۲٫۱۱ درصد) در ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ و بزرگ‌ترین افزایش واحدی ۱۸۷٬۲۶۵ واحد (۲٫۴۰ درصد) در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ بود؛ کاهش ۲۵ مهر ۱۴۰۵ (۱۶۰٬۵۶۹ واحد، ۱٫۹۱ درصد) از کاهش ۲۹ شهریور بزرگ‌تر است؛ پس با احتساب این روز، بزرگ‌ترین کاهش واحدی سابقهٔ TSETMC همین ۲۵ مهر است، هرچند از نظر درصد در میان بزرگ‌ترین کاهش‌ها نیست. پنج کاهش و پنج افزایش بزرگ واحدی هم همگی در ۱۴۰۲ و ۱۴۰۴–۱۴۰۵ رخ داده‌اند. دلیل ساده است: یک درصد از سطح ۸ میلیونی حدود ۸۰ هزار واحد است، اما یک درصد از سطح ۱۰۰ هزارتایی فقط ۱٬۰۰۰ واحد؛ پس برای مقایسهٔ دوره‌ها تغییر درصدی معنادارتر است. این‌ها تغییر شاخص کل‌اند، نه یک نماد؛ دامنهٔ نوسان روزانهٔ هر نماد را در «دامنهٔ نوسان بورس چیست و چند درصد است؟» توضیح داده‌ایم.

شاخص کل بورس و تورم: عدد اسمی در برابر قیمت ثابت

عدد شاخص اسمی است: بدون در نظر گرفتن تغییر سطح عمومی قیمت‌ها حساب می‌شود. برای نشان دادن این تفاوت از شاخص قیمت مصرف‌کنندهٔ مرکز آمار ایران (CPI) استفاده کردیم. طبق گزارش شهریور ۱۴۰۵ (۱۴۰۰=۱۰۰)، CPI خانوارهای کشور به ۷۲۹٫۸ رسید: ۴٫۲ درصد بیشتر از ماه قبل و ۸۹٫۸ درصد بیشتر از شهریور ۱۴۰۴. شاخص مهر ۱۴۰۵ پس از پایان ماه منتشر می‌شود و در این جدول نیست.

برای هر بازه، «نسبت» یعنی تغییر شاخص کل تقسیم بر تغییر CPI؛ بالاتر از ۱ یعنی عدد شاخص بیشتر از قیمت‌های مصرفی تغییر کرده و پایین‌تر از ۱ یعنی کمتر.

بازه‌ها را عمداً هم بالای یک و هم زیر یک آورده‌ایم: نتیجه به نقطهٔ شروع و پایان بستگی دارد. این نسبت‌ها تغییر سطح عدد شاخص‌اند و بازدهی هیچ سبد یا سرمایه‌گذاری را نشان نمی‌دهند. CPI تعدیل‌کنندهٔ ناقصی برای سهام است. CPI ماهانه منتشر می‌شود و شاخص کل روزانه است؛ برای هر تاریخ، CPI همان ماه را به کار برده‌ایم.

یادداشت: «پایان ۱۴۰۴» در این جدول و نمودار زیر همان ۳٬۷۱۳٬۹۵۵٫۹ است که آخرین بار در ۶ اسفند ۱۴۰۴ مقدار تازه داشت و تا پایان سال تکرار شد (بخش توقف را ببینید)؛ CPI اسفند ۱۴۰۴ مربوط به کل ماه است.

شاخص کل هم‌وزن چیست و چه فرقی با شاخص کل دارد؟

در شاخص ارزش‌محور، اوراقی که ارزش بازار بیشتری دارند سهم بیشتری از شاخص دارند. در شاخص هم‌وزن، بنا بر نام آن، هر نماد نقش برابر دارد. در مثال شرکت‌های فرضی بالا، اگر وزن دو شرکت برابر بود، شاخص هم‌وزن همان میانگین ساده، یعنی ۲٫۵ درصد کاهش، را نشان می‌داد، در برابر ۳٫۵ درصد افزایش شاخص ارزش‌محور. شاخص هم‌وزن میانگین ساده است، نه میانه؛ پس کاهش آن به این معنا نیست که بیش از نصف نمادها کاهشی بوده‌اند.

در TSETMC سابقهٔ «شاخص کل (هم‌وزن)» از ۲۸ اسفند ۱۳۹۲ (۱۹ مارس ۲۰۱۴) با ۱۰٬۰۰۰ واحد شروع می‌شود و در ۲۲ مهر ۱۴۰۵ برابر ۲٬۲۲۵٬۷۹۷٫۳ بود. «۱۰٬۰۰۰» را از نخستین مقدار سابقه برداشته‌ایم، نه از متنی رسمی؛ روش رسمی شاخص‌های هم‌وزن بورس تهران را پیدا نکردیم. از آن روز تا ۲۲ مهر ۱۴۰۵ شاخص کل از ۷۹٬۰۱۵٫۴ به ۸٬۴۲۵٬۷۲۵ (حدود ۱۰۶٫۶ برابر) و شاخص کل (هم‌وزن) از ۱۰٬۰۰۰ به ۲٬۲۲۵٬۷۹۷٫۳ (حدود ۲۲۲٫۶ برابر) رسید.

برای نمونه، در ۲۵ مهر ۱۴۰۵ (آخرین مقدار منتشرشده پس از پایان معاملات) شاخص کل ۱٫۹۱ درصد کاهش یافت و به ۸٬۲۶۵٬۱۵۵٫۵۶ رسید و شاخص کل (هم‌وزن) ۱٫۵۲ درصد کاهش یافت و به ۲٬۱۹۲٬۰۰۳٫۳۰ رسید؛ دو شاخص برای یک بازار و یک روز عددهای متفاوتی نشان می‌دهند. سال‌به‌سال هم یکسان نیستند (تغییر عدد از بستهٔ آخر سال قبل):

مأخذ: محاسبهٔ ما از سابقهٔ دو شاخص در TSETMC. این‌ها تغییر عدد شاخص‌اند، نه بازده، و ما دربارهٔ برتری یک روش بر دیگری نظری نداریم. بستهٔ پایان ۱۴۰۴ همان عدد تکرارشدهٔ بخش توقف است.

جمع‌بندی و منبع‌ها

• TEDPIX در بولتن انگلیسی بورس تهران «شاخص قیمت و سود نقدی» نام دارد و بانک مرکزی برای سری هم‌ارز آن سال پایهٔ ۱۳۶۹ را آورده است.
• سابقهٔ شاخص کل در TSETMC از ۱۴ آذر ۱۳۸۷ شروع می‌شود؛ نخستین بستهٔ بالای ۸ میلیون واحد ۱۵ مهر ۱۴۰۵ بود و بستهٔ ۲۲ مهر ۱۴۰۵ به ۸٬۴۲۵٬۷۲۵ رسید.
• عدد شاخص اسمی است و با قیمت‌های ثابت می‌تواند تصویر دیگری بدهد.

آنچه تأیید نکردیم: فرمول دقیق TEDPIX، روز و ماهِ پایه، روش رسمی شاخص هم‌وزن و علت «دورهٔ توقف بازار» (اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵)؛ دربارهٔ هیچ‌کدام حدس نزده‌ایم. عدد زنده و سابقهٔ شاخص را در صفحهٔ شاخص کل TSETMC ببینید؛ این صفحه فرمول را توضیح نمی‌دهد.

منابع اصلی: مقررات اجرایی نحوهٔ تغییر در شاخص‌های بورس، بانک مرکزی، Economic Trends، شمارهٔ ۸۷، مرکز آمار، شاخص قیمت مصرف‌کننده شهریور ۱۴۰۵ و راهنمای شاخص‌های JPX. اعداد تا ۲۵ مهر ۱۴۰۵ دریافت شده‌اند (جدول‌ها تا بستهٔ ۲۲ مهر) و هر سه ماه بازبینی می‌شوند.