مجمع عمومی نشستی است که سهامداران یک شرکت در آن دربارهٔ حساب‌های سالانه، تقسیم سود و تغییر سرمایه رأی می‌دهند. پاسخ کوتاه، طبق مقررات رسمی در مهر ۱۴۰۵: نماد سهم یک روز کاری پیش از مجمع متوقف می‌شود (در زبان روزمره می‌گویند «بسته می‌شود»)؛ یعنی آخرین روز معامله معمولاً دو روز کاری پیش از مجمع است. نماد حداکثر دو روز کاری پس از افشای تصمیم‌های مجمع هم با حراج ناپیوسته بازگشایی می‌شود. مادهٔ ۲۴۰ قانون تجارت پرداخت سود نقدی را حداکثر ۸ ماه پس از تصمیم مجمع می‌داند و در اساسنامهٔ نمونهٔ سازمان بورس این مهلت ۴ ماه است؛ تاریخ دقیق پرداخت را هر شرکت در کدال منتشر می‌کند.
سود نقدی، به توضیح شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، به کسی می‌رسد که هنگام برگزاری مجمع سهامدار است؛ حضور در جلسه در این توضیح شرط نشده است. این نوشته فقط سازوکار را شرح می‌دهد؛ هر عدد را با تاریخ و منبعش آورده‌ایم.
خط زمانی از آگهی دعوت تا واریز سود
| گام | زمان و مبنا |
|---|---|
| ۱. آگهی دعوت و برنامهٔ پیشنهادی پرداخت سود | آگهی ۱۰ تا ۴۰ روز پیش از مجمع (مادهٔ ۹۸ قانون تجارت)؛ افشای دعوت و برنامه در کدال دست‌کم ۱۰ روز پیش از مجمع (مواد ۸ و ۱۲ دستورالعمل افشا) |
| ۲. آخرین روز معامله | در نمونهٔ فرابورس معمولاً دو روز کاری پیش از مجمع (شمارش ما از پیام‌های ناظر بازار) |
| ۳. توقف نماد | یک روز کاری پیش از مجمع (مادهٔ ۱۵ دستورالعمل بورس؛ مادهٔ ۱۱ فرابورس) |
| ۴. مجمع | رأی به صورت‌های مالی، میزان سود نقدی و شیوهٔ پرداخت (مواد ۹۰ و ۲۴۰ قانون تجارت) |
| ۵. افشای تصمیم‌ها | خلاصه بی‌درنگ؛ صورت‌جلسه حداکثر یک هفته (مادهٔ ۹ دستورالعمل افشا) |
| ۶. بازگشایی نماد | حداکثر دو روز کاری پس از افشا، با حراج ناپیوسته (مواد ۲۰ و ۲۲ دستورالعمل بورس) |
| ۷. واریز سود | طبق برنامهٔ کدال؛ حداکثر ۸ ماه پس از تصمیم مجمع (مادهٔ ۲۴۰ قانون تجارت) یا ۴ ماه (مادهٔ ۱۸ اساسنامهٔ نمونه) |
مجمع عمومی در بورس چیست و چند نوع دارد؟
طبق مادهٔ ۷۳ قانون تجارت («لایحهٔ قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت» مصوب ۲۴ اسفند ۱۳۴۷) مجمع عمومی سه نوع دارد: مؤسس (مخصوص زمان تأسیس، مادهٔ ۷۴)، عادی و فوق‌العاده. تصمیم دربارهٔ حساب‌ها و تقسیم سود با مجمع عادی است؛ مجمع فوق‌العاده سراغ اساسنامه و سرمایه می‌رود.
مجمع عادی سالیانه دربارهٔ همهٔ امور شرکت، جز آنچه در صلاحیت دو مجمع دیگر است، تصمیم می‌گیرد (مادهٔ ۸۶) و باید سالی یک‌بار «در موقعی که در اساسنامه پیش‌بینی شده» تشکیل شود (مادهٔ ۸۹). مادهٔ ۸۹ مدت را مشخص نکرده و به اساسنامه واگذار کرده است. در «اساسنامهٔ شرکت‌های سهامی عام ثبت‌شده نزد سازمان بورس» (نسخهٔ ۲۲ اسفند ۱۴۰۲، مادهٔ ۱۸) این مجمع حداکثر ظرف چهار ماه پس از پایان سال مالی برگزار می‌شود و موضوع‌هایی مثل تصویب صورت‌های مالی و «میزان سود تقسیمی» را بررسی می‌کند. هیئت‌مدیرهٔ سازمان بورس در ۲۲ فروردین ۱۳۹۷ مقرر کرد ضرورت انطباق اساسنامهٔ شرکت‌ها با اساسنامهٔ نمونه به آن‌ها ابلاغ شود (وضعیت این مصوبه در پورتال «موقت» ثبت شده)؛ بدون دیدن اساسنامهٔ هر شرکت نمی‌توان گفت همهٔ شرکت‌ها همین مواد را دارند.
مجمع عادی به‌طور فوق‌العاده را هیئت‌مدیره و بازرس در مواقع مقتضی دعوت می‌کنند و دستور جلسه باید در آگهی بیاید (مادهٔ ۹۲).
مجمع فوق‌العاده به‌طور انحصاری دربارهٔ تغییر اساسنامه یا سرمایه و انحلال پیش از موعد تصمیم می‌گیرد (مادهٔ ۸۳). نصاب و رأی هر دو مجمع (مواد ۸۴ تا ۸۸):
| مجمع | نصاب و رأی |
|---|---|
| عادی | دعوت اول: حضور دارندگان بیش از نصف سهام دارای حق رأی؛ دعوت دوم: هر تعداد حاضر. تصمیم با نصف به‌علاوهٔ یک آرای حاضران معتبر است؛ برای انتخاب مدیران و بازرسان اکثریت نسبی کافی است (مادهٔ ۸۸). |
| فوق‌العاده | دعوت اول: حضور دارندگان بیش از نصف سهام دارای حق رأی؛ دعوت دوم: بیش از یک‌سوم. تصمیم با دوسوم آرای حاضران معتبر است (مادهٔ ۸۵). |
پیش از مجمع: دستور جلسه و افشا
طبق «دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات شرکت‌های ثبت‌شده نزد سازمان» (نسخهٔ ۲۳ دی ۱۴۰۳)، ناشر (شرکتی که اوراقش نزد سازمان بورس ثبت شده) باید پیش از مجمع این کارها را انجام دهد:
- زمان، محل و دستور جلسه را در روزنامهٔ کثیرالانتشار درج و دست‌کم ۱۰ روز پیش از مجمع در کدال افشا (یعنی منتشر) کند (مادهٔ ۸)؛
- «تقسیم سود و اندوخته‌ها» را صریحاً در دستور جلسه بیاورد؛ مادهٔ ۲۱ اساسنامهٔ نمونه هم تقسیم سود را قابل طرح زیر عنوان «سایر موارد» نمی‌داند؛
- صورت‌های مالی حسابرسی‌شده و گزارش هیئت‌مدیره را دست‌کم ۱۰ روز پیش از مجمع و حداکثر ۴ ماه پس از پایان سال مالی افشا کند (مادهٔ ۷)؛
- برنامهٔ پیشنهادی پرداخت سود نقدی را هم دست‌کم ۱۰ روز پیش از مجمع افشا کند (مادهٔ ۱۲).
سود نقدی چیست و از کجا می‌آید؟
سود نقدی بخشی از سود قابل تقسیم شرکت است که مجمع تصویب می‌کند و پول آن به هر سهم می‌رسد. قانون تجارت مسیر رسیدن به آن را مرحله‌به‌مرحله می‌گوید:
- سود خالص برابر است با درآمد منهای هزینه‌ها، استهلاک‌ها و ذخیره‌ها (مادهٔ ۲۳۷).
- اندوختهٔ قانونی: یک‌بیستم سود خالص، پس از وضع زیان‌های قبلی، کنار گذاشته می‌شود تا اندوختهٔ قانونی به یک‌دهم سرمایه برسد (مواد ۲۳۸ و ۱۴۰).
- سود قابل تقسیم برابر است با سود خالص منهای زیان‌های قبلی و اندوختهٔ قانونی و اختیاری، به‌علاوهٔ سود تقسیم‌نشدهٔ سال‌های قبل (مادهٔ ۲۳۹).
مجمع پس از تصویب حساب‌ها و احراز وجود سود قابل تقسیم، مبلغ تقسیمی را تعیین می‌کند (مادهٔ ۲۴۰). سودی که بدون رعایت قانون تقسیم شود «منافع موهوم» تلقی می‌شود.
آیا تقسیم ۱۰ درصد سود اجباری است؟ مادهٔ ۹۰
مادهٔ ۹۰ می‌گوید تقسیم سود «فقط پس از تصویب مجمع عمومی» جایز است و اگر منافعی برای تقسیم باشد، تقسیم ده درصد از «سود ویژهٔ سالانه» الزامی است. برخی منبع‌ها آن را «۱۰ درصد از سود خالص» نقل می‌کنند، اما متن رسمی «سود ویژه» دارد؛ این عبارت در متن قانونی که بررسی کردیم فقط همین‌جا آمده و تعریف نشده است. برای همین عدد ۱۰ درصد را با مثال حساب نمی‌کنیم.
سود تضمین‌شده نیست
به گفتهٔ شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (بازدید ۲۵ مهر ۱۴۰۵)، سهام عادی سود تضمین‌شده ندارد و دارنده‌اش فقط در صورتی در سود شرکت سهیم می‌شود که ناشر سود تحصیل کند. «سود تقسیمی» (DPS) مبلغی است که پس از پیشنهاد هیئت‌مدیره و تصویب مجمع به هر سهم پرداخت می‌شود.
نماد چند روز قبل از مجمع بسته می‌شود؟
نماد یک روز کاری پیش از مجمع متوقف می‌شود. این قاعدهٔ مادهٔ ۱۵ «دستورالعمل اجرایی نحوهٔ انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران» (نسخهٔ ۱۷ فروردین ۱۴۰۵) است و بورس آن را بر پایهٔ آگهی دعوتی اجرا می‌کند که ناشر در سایت رسمی افشا کرده. اگر زیرساخت فنی فراهم باشد، بورس می‌تواند نماد را به‌جای آن در خود روز مجمع متوقف کند. فرابورس در مادهٔ ۱۱ «دستورالعمل اجرایی نحوهٔ انجام معاملات اوراق بهادار در فرابورس ایران» (نسخهٔ ۱۷ فروردین ۱۴۰۵) همین قاعده را دارد. «توقف» یعنی جلوگیری از معامله تا حداکثر ۵ روز کاری؛ بیشتر از آن «تعلیق» نام دارد. این توقف برنامه‌ریزی‌شده با توقف نماد پس از رشد یا افت شدید قیمت فرق دارد؛ آن را در «دامنهٔ نوسان بورس چیست و چند درصد است؟» شرح داده‌ایم.
نمونه از یک اطلاعیهٔ فرابورس (۱۳ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۳۵، «توقف نماد معاملاتی»): نمادی که مجمع عادی سالیانه‌اش چهارشنبه ۱۵ مهر بود، در پایان معاملات دوشنبه ۱۳ مهر متوقف شد.
| روز | وضعیت نماد |
|---|---|
| دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ | آخرین روز معامله؛ توقف در پایان معاملات |
| سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | روز کاری بدون معامله (یک روز کاری پیش از مجمع) |
| چهارشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۵ | روز مجمع |
برای سنجیدن این قاعده در عمل، ۴۷۱ اطلاعیهٔ توقف فرابورس را شمردیم که هم روز توقف و هم تاریخ مجمع در آن‌ها آمده بود (مجمع‌های ۱۷ دی ۱۴۰۲ تا ۸ مهر ۱۴۰۵). روز کاری را شنبه تا چهارشنبه گرفتیم و تعطیلات رسمی را کنار نگذاشتیم. در ۴۰۹ مورد (حدود ۸۷ درصد) مجمع دو روز کاری پس از آخرین روز معامله برگزار شد؛ ۴۱ مورد سه روز، ۱۵ مورد چهار روز و ۶ مورد فاصله‌ای دیگر (صفر، یک یا پنج روز) داشتند. این شمارش خودمان است، نه قاعده. سپرده‌گذاری مرکزی هم در پرسش‌های متداولش می‌نویسد نماد «حدود ۴۸ ساعت قبل از برگزاری مجمع» متوقف می‌شود.
نماد چند روز بعد از مجمع باز می‌شود؟
نماد حداکثر دو روز کاری پس از افشای تصمیم‌های مجمع بازگشایی می‌شود. شمارش از روز مجمع شروع نمی‌شود، از افشای تصمیم‌ها شروع می‌شود. مادهٔ ۹ دستورالعمل افشا ناشر را موظف می‌کند خلاصهٔ تصمیم‌ها را بی‌درنگ و متن کامل را همراه با صورت‌جلسه حداکثر ظرف یک هفته افشا کند؛ مادهٔ ۲۰ دستورالعمل بورس بازگشایی را حداکثر دو روز کاری پس از «افشای تصمیمات مجمع عمومی» می‌داند، ولی مقررات نمی‌گویند کدام افشا (خلاصه یا متن کامل) مبنای شمارش است.
در شرایط خاص و با دستور مدیرعامل بورس، فقط مهلت بازگشایی حداکثر دو روز کاری دیرتر می‌شود (تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۲۰). فرابورس همین را در مادهٔ ۱۲ مکرر ۷ دارد. پس «بلافاصله پس از مجمع» دقیق نیست.
در عمل هم فاصله ثابت نبود. اطلاعیه‌های توقف فرابورس را که تاریخ مجمع داشتند با اطلاعیهٔ بازگشایی همان نماد جور کردیم و ۱۷۱ جفت برای مجمع‌های عادی سالیانه (۱۷ دی ۱۴۰۲ تا مهر ۱۴۰۵) به دست آمد. فاصلهٔ روز مجمع تا بازگشایی از صفر تا ۱۰ روز کاری بود و در ۱۵۹ مورد بین ۱ تا ۷ روز؛ تعطیلات رسمی در این شمارش کنار گذاشته نشد. این هم شمارش خودمان است، نه قاعده.
دامنهٔ نوسان بعد از مجمع عادی و فوق‌العاده
مادهٔ ۲۰ شیوهٔ بازگشایی را به تصمیم مجمع وابسته می‌کند:
| تصمیم مجمع | شیوهٔ بازگشایی |
|---|---|
| مجمع عادی صورت‌های مالی را تصویب یا سود تقسیم کرده است | حراج ناپیوسته بدون محدودیت دامنهٔ نوسان |
| سایر تصمیم‌های مجمع عادی، یا مجمع فوق‌العاده بدون تغییر سرمایه | حراج ناپیوسته با دامنهٔ نوسان |
| تغییر سرمایه (تصمیم مجمع یا جلسهٔ هیئت‌مدیره) | حراج ناپیوسته بدون محدودیت دامنهٔ نوسان |
عبارت «بدون محدودیت دامنه» فقط دربارهٔ حراج ناپیوستهٔ بازگشایی است؛ پس از آن، طبق مادهٔ ۲۲ و اطلاعیه‌های بورس، معامله پیوسته در دامنهٔ مجاز روزانه حول قیمت کشف‌شده انجام می‌شود. اگر مجمعی به نصاب نرسد، مادهٔ ۲۰ حکم جداگانه‌ای ندارد؛ در اطلاعیه‌هایی که دیدیم، بازگشایی پس از نرسیدن به نصاب معمولاً «با محدودیت دامنهٔ نوسان» اعلام شده، اما وقتی همزمان رویداد دیگری مثل افشای اطلاعات با اهمیت بوده، شیوهٔ بازگشایی در همان اطلاعیه فرق داشته.
نمونه: بورس تهران در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد نمادی «پس از برگزاری مجمع عمومی عادی سالیانه مبنی بر تقسیم سود نقدی، بدون محدودیت نوسان قیمت» با مکانیزم حراج آمادهٔ معامله است؛ در ۱۸ مهر هم نمادی پس از مجمع برای انتخاب هیئت‌مدیره «با محدودیت نوسان قیمت» بازگشایی شد.
در حراج ناپیوسته با ورود هر سفارش بلافاصله معامله نمی‌شود؛ سفارش‌ها جمع می‌شوند و معامله بر پایهٔ «قیمت نظری گشایش» انجام می‌شود (مادهٔ ۱ دستورالعمل بورس). طبق مادهٔ ۲۲، بازگشایی نماد یک حراج ناپیوستهٔ ۳۰ دقیقه‌ای است که با مرحلهٔ پیش‌گشایش شروع و با اجرای حراج تمام می‌شود؛ بقیهٔ جلسه حراج پیوسته است و «قیمت مرجع در دورهٔ حراج پیوسته، قیمت کشف‌شده از طریق حراج ناپیوسته است». بورس دست‌کم ۱۵ دقیقه پیش از بازگشایی، آن را اعلام می‌کند (مادهٔ ۱۹). دامنهٔ نوسان پس از بازگشایی را در «دامنهٔ نوسان بورس چیست و چند درصد است؟» شرح داده‌ایم.
سود مجمع به چه کسی تعلق می‌گیرد؟
سود نقدی مصوب به کسی تعلق می‌گیرد که هنگام برگزاری مجمع سهامدار است. به نوشتهٔ سپرده‌گذاری مرکزی، فروش سهم پس از مجمع این حق را از بین نمی‌برد و توضیح او حضور در جلسه را شرط نکرده است.
چون نماد از یک روز کاری قبل بسته است، به‌نظر می‌رسد مرز عملی همان آخرین روز معامله باشد؛ این برداشت ماست و مقررات آن را صریح نگفته‌اند. چند نشانه آن را پشتیبانی می‌کند. سپرده‌گذاری مرکزی در پرسش‌های متداولش می‌نویسد پس از توقف نماد «آخرین رجیستری» قابل ارائه است. به‌موجب مادهٔ ۷ «دستورالعمل نحوهٔ حضور و اعمال حق رأی به‌صورت الکترونیکی در مجامع عمومی شرکت‌های ثبت‌شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار» (نسخهٔ ۱ آبان ۱۴۰۳)، سپرده‌گذاری مرکزی «پس از بسته‌شدن نماد» اطلاعات دارندگان سهام را به دعوت‌کنندهٔ مجمع می‌دهد. مادهٔ ۲۱ «دستورالعمل ثبت، سپرده‌گذاری، تسویه و پایاپای» (نسخهٔ ۲۲ اسفند ۱۳۹۷) هم حقوق مالی اوراق، از جمله سود سهام، را «با قطعیت معامله» متعلق به خریدار می‌داند؛ از این عبارت برداشت می‌کنیم که حق سود منتظر تسویهٔ وجه (T+2) نمی‌ماند، اما ماده این را صریح نگفته است.
در مقرراتی که برای این نوشته خواندیم، اصطلاح مستقلی مانند «تاریخ ثبت سهامداران» یا «تاریخ قطع حق سود» دیده نشد. آمریکا ترتیب دیگری دارد: طبق Investor.gov، شرکت «تاریخ ثبت» (record date) را تعیین می‌کند و «تاریخ بدون حق سود» (ex-dividend date) بر پایهٔ قواعد بورس‌ها و از روی تاریخ ثبت تعیین می‌شود؛ کسی که در آن تاریخ یا پس از آن بخرد، سود بعدی را نمی‌گیرد.
آیا سود نقدی از قیمت سهم کم می‌شود؟ تعدیل قیمت پس از مجمع
در رویداد صرفاً نقدی، قیمت مرجع به‌اندازهٔ سود نقدی هر سهم تعدیل می‌شود؛ این تعدیل یک جابه‌جایی حسابی است، نه زیان. جزئیات و مثال در ادامه است.
طبق مادهٔ ۱ دستورالعمل بورس (بندهای ۱۶ و ۱۷)، «قیمت تعدیل‌شدهٔ پایانی» قیمتی است که «پس از اعمال اثر تغییرات سرمایه و یا تقسیم سود نقدی در قیمت پایانی» محاسبه می‌شود و «قیمت مرجع» همان قیمت پایانی یا تعدیل‌شدهٔ روز قبل است؛ فرابورس آن را «قیمت نظری» می‌نامد. متن مقررات فرمول را نمی‌دهد، اما سامانهٔ TSETMC برای هر نماد فهرست «تعدیل قیمت» دارد. در بررسی ما روی یک رویداد صرفاً نقدی، اختلاف قیمت پایانی تعدیل‌نشده و تعدیل‌شده برابر سود نقدی هر سهم بود:
قیمت تعدیل‌شده = قیمت پایانی آخرین روز معامله − سود نقدی هر سهم
این فرمول فقط برای رویداد صرفاً نقدی است؛ فرمول افزایش سرمایه را اینجا بررسی نکرده‌ایم.
مثال فرضی. «شرکت فرضی الف» در آخرین روز معامله قیمت پایانی ۱۰٬۰۰۰ ریال دارد و مجمع سود نقدی ۱٬۵۰۰ ریال برای هر سهم تصویب می‌کند. قیمت تعدیل‌شده می‌شود ۸٬۵۰۰ ریال. سهامداری با ۱٬۰۰۰ سهم پیش از تعدیل سهامی به ارزش ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال دارد؛ پس از آن، ۸٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال سهام به‌علاوهٔ ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال مطالبهٔ سود نقدی (بدون لحاظ کسورات). تعدیل «زیان» نیست؛ بخشی از ارزش از قیمت سهم به مطالبهٔ نقدی رفته است. نام شاخص کل بورس تهران (TEDPIX) هم نشان می‌دهد سود نقدی در آن لحاظ می‌شود؛ بخوانید «شاخص کل بورس تهران چیست؟».
اما ۸٬۵۰۰ فقط نقطهٔ شروع است. در بازگشایی بدون دامنهٔ نوسان، قیمت از حراج ناپیوسته کشف می‌شود و می‌تواند بالاتر یا پایین‌تر از قیمت تعدیل‌شده باشد. این مثال عدد واقعی یا پیش‌بینی نیست.
سود مجمع کی واریز می‌شود؟
سود نقدی طبق برنامهٔ زمان‌بندی هر شرکت در کدال و حداکثر ظرف ۸ ماه پس از تصمیم مجمع (سقف قانون تجارت) واریز می‌شود؛ در اساسنامهٔ نمونهٔ سازمان بورس این سقف ۴ ماه است. تاریخ دقیق را برگهٔ «زمان‌بندی پرداخت سود» همان شرکت در کدال نشان می‌دهد.
۸ ماه یا ۴ ماه؟
مادهٔ ۲۴۰ قانون تجارت شیوهٔ پرداخت را به مجمع (و اگر تصمیمی نگرفته باشد، به هیئت‌مدیره) می‌سپارد، ولی در هر حال پرداخت باید «ظرف هشت ماه پس از تصمیم مجمع» دربارهٔ تقسیم سود انجام شود؛ این سقف قانونی است. در اساسنامهٔ نمونهٔ سازمان بورس، تبصرهٔ ۲ مادهٔ ۱۸ حداکثر چهار ماه را آورده است؛ به توضیح پورتال، این تبصره با مصوبهٔ ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ هیئت‌مدیرهٔ سازمان بورس اضافه شده. مهلتی که برای یک شرکت اعمال می‌شود به اساسنامهٔ خودش و برنامهٔ کدال بستگی دارد؛ بررسی نکرده‌ایم کدام شرکت‌ها این تبصره را دارند. مادهٔ ۲۴۰ با همین مهلت هشت‌ماهه در متن قانون در پورتال سازمان بورس آمده است و عدد چهار ماه از اساسنامهٔ نمونه می‌آید.
برنامهٔ زمان‌بندی در کدال
ناشر برنامهٔ پیشنهادی پرداخت را دست‌کم ۱۰ روز پیش از مجمع افشا می‌کند و اگر مجمع سود یا زمان‌بندی دیگری تصویب کند، برنامهٔ اصلاح‌شده را حداکثر ظرف یک هفته پس از مجمع (مادهٔ ۱۲). این برنامه در سامانهٔ کدال با عنوان «زمان‌بندی پرداخت سود» (کد برگه: ن-۱۳) منتشر می‌شود؛ برگه‌های «آگهی دعوت به مجمع» (برای مجمع عادی سالیانه: ن-۵۰)، «خلاصهٔ تصمیمات مجمع» (ن-۵۱) و «آگهی ثبت تصمیمات مجمع» (ن-۴۲) هم برای مراحل پیشین است.
سود مجمع را چگونه دریافت کنیم؟ واریز به حساب سجام
سود نقدی به حساب بانکی (شبا) ثبت‌شده در سجام واریز می‌شود (آمار ثبت‌نام و احراز هویت سجام در «بازار سرمایه ایران در اعداد» آمده است)؛ سهامدار با یک‌بار ثبت‌نام در سجام می‌تواند همهٔ مطالبات نقدی‌اش را به همان شبا بگیرد. مبنای این روش در مقررات چنین است: ناشر پذیرفته‌شده در بورس باید حداکثر تا یک سال پس از درج اوراقش در فهرست نرخ‌ها، توزیع سود را «حسب قبول» سپرده‌گذاری مرکزی به این شرکت واگذار کند (مادهٔ ۳۷ «دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس اوراق بهادار تهران»، نسخهٔ ۱۱ تیر ۱۴۰۳). به گفتهٔ سپرده‌گذاری مرکزی، اگر ناشر درخواست کند و این شرکت عاملیت پرداخت را بپذیرد، شبای سرمایه‌گذاران را دریافت و پس از احراز اطلاعات، مطالبات را پرداخت می‌کند. سپرده‌گذاری مرکزی در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد واریز سودها اکنون «به‌طور مستقیم و به‌صورت مکانیزه به حساب ثبت‌شده در سجام» انجام می‌شود؛ این برای ناشرانی است که از این مسیر استفاده می‌کنند، نه همهٔ ناشران.
برای تصویر کلی از اندازهٔ کار: به گزارش سپرده‌گذاری مرکزی (۲۵ مهر ۱۴۰۵)، در سومین هفتهٔ مهر ۱۴۰۵ بیش از ۴٬۷۲۷ میلیارد تومان سود جاری، سنواتی و حق‌تقدم از سوی ۲۷ ناشر به حساب ۱٬۴۸۰٬۸۳۴ سهامدار واریز شد. این آمار فقط ناشرانی را در بر می‌گیرد که در همان هفته با اطلاعات سجام پرداخت کردند و میانگین بازار نیست.
اگر سود واریز نشد
سپرده‌گذاری مرکزی (۲۵ مهر ۱۴۰۵) شش علت عدم واریز را برشمرده است: شبای نادرست، حساب بانکی مشترک، حساب راکد، حساب بلندمدت، حساب مسدود و داشتن حساب ارزی در سجام. این سهامداران باید حساب بانکی‌شان را در سجام اصلاح کنند.
- دیدن سودهای واریزشده: درگاه «دارا»، بخش «گزارش‌ها – سودهای پرداخت‌شده».
- تغییر شبا: در سامانهٔ سجام از مسیر «ویرایش اطلاعات» و بخش «اطلاعات بانکی»؛ بر اساس راهنمای بدون تاریخ سپرده‌گذاری مرکزی (بازدید ۲۵ مهر ۱۴۰۵)، دست‌کم یک و حداکثر دو حساب قابل معرفی است.
- سود سنواتی: سودی است که در سال‌های قبل دریافت نشده. سازمان بورس در ۱۷ بهمن ۱۴۰۱ مقرر کرد شرکت‌ها آن را با اطلاعات سجام و حداکثر ظرف ۴ ماه از ابلاغ همان مصوبه بپردازند؛ این مهلت جدا از مهلت ۴ ماه در اساسنامهٔ نمونه است.
نظارت سازمان بورس
به‌موجب مصوبه‌های ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ هیئت‌مدیرهٔ سازمان بورس، وضعیت پرداخت سود مصوب مجمع باید در سرفصلی جداگانه در گزارش تفسیری مدیریت افشا شود، «پرداخت به‌موقع سود» از معیارهای رتبه‌بندی ناشران است و گزارش‌های «عدم پرداخت سود» فوری و خارج از نوبت بررسی می‌شود. طبق مصوبهٔ ۱۱ دی ۱۴۰۲، اگر سازمان در هیئت داوری علیه ناشر دعوای مطالبهٔ سود طرح کند و ناشر محکوم شود، باید ظرف یک ماه رأی را اجرا کند؛ وگرنه پروندهٔ تخلف جدید تشکیل می‌شود.
جمع‌بندی
به‌طور خلاصه، طبق مقررات مهر ۱۴۰۵:
- توقف: نماد یک روز کاری پیش از مجمع متوقف می‌شود.
- بازگشایی: حداکثر دو روز کاری پس از افشای تصمیم‌های مجمع، با حراج ناپیوسته.
- حق سود: با کسی است که هنگام مجمع سهامدار است.
- قیمت: قیمت مرجع در ساده‌ترین حالت به‌اندازهٔ سود نقدی هر سهم تعدیل می‌شود.
- واریز: طبق برنامهٔ کدال و حداکثر ظرف ۸ ماه (سقف قانون) یا ۴ ماه (اساسنامهٔ نمونه).
برای هر شرکت، آگهی دعوت و برگهٔ «زمان‌بندی پرداخت سود» آن را در کدال ببینید. مسیر سفارش از ثبت تا تسویه را در «سفارش در بورس چگونه اجرا می‌شود؟» آورده‌ایم.
منابع
- قانون تجارت (لایحهٔ ۱۳۴۷)، مواد ۷۳ تا ۹۸ و ۲۳۷ تا ۲۴۰
- دستورالعمل معاملات بورس تهران و فرابورس ایران
- دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات شرکت‌های ثبت‌شده و اساسنامهٔ نمونه، مادهٔ ۱۸
- دستورالعمل ثبت، سپرده‌گذاری، تسویه و پایاپای، دستورالعمل حضور و اعمال حق رأی الکترونیکی در مجامع و دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس تهران
- سپرده‌گذاری مرکزی: توزیع سود سهام و خبر ۲۵ مهر ۱۴۰۵
- Investor.gov: تاریخ بدون حق سود
همهٔ منبع‌ها در ۲۵ مهر ۱۴۰۵ خوانده شد. اطلاعیه‌های توقف و بازگشایی از پیام‌های ناظر بازار در سایت مدیریت فناوری بورس تهران نقل شده و نام شرکت‌ها عمداً نیامده است.
